Economie & samenleving
Kerncentrale Borssele: wat de Staat van Zeeland koopt, wat het kost en waarom
De Staat betaalt volgens de Kamerbrief 115,7 miljoen euro voor het Zeeuwse belang van 70 procent in EPZ, de exploitant van de kerncentrale Borssele, en met buffer en vergoedingen maximaal 243,6 miljoen euro. De provincie Zeeland noemt als koopsom 158,5 miljoen euro. Het doel is de centrale na 2033 open te kunnen houden, maar dat besluit is nog niet genomen.
· Redactie Financieel Magazine
Op woensdag 23 september 2026 maakte het kabinet bekend dat de Staat 70 procent van de aandelen overneemt van EPZ, de exploitant van de kerncentrale Borssele. Verkoper is ZEH, de houdstermaatschappij van de provincie Zeeland en de Zeeuwse gemeenten.
De centrale stamt uit 1973 en is de enige kerncentrale van Nederland. Exploitant EPZ noemt een netto vermogen van 485 megawatt. Volgens de Rijksoverheid is dat ongeveer 3 procent van het Nederlandse stroomverbruik per jaar.
Van Zeeuws energiebedrijf naar de Staat
Het Zeeuwse belang in de kerncentrale liep via het provinciale energiebedrijf PZEM, dat in de loop der jaren Delta heette en daarna weer PZEM, meldt de provincie Zeeland. Bij de opsplitsing van PZEM werd de commerciële tak buiten de kernenergie verkocht, met de naam erbij; het belang in de kerncentrale bleef achter in de Zeeuwse Energie Houdstermaatschappij (ZEH), schrijft ZEH. De helft van ZEH is van de provincie Zeeland, de andere helft vrijwel geheel van Zeeuwse gemeenten.
ZEH houdt de 70 procent in EPZ via een dochter, ZEH Energy. De overige 30 procent is in handen van het Duitse energiebedrijf RWE, en dat blijft zo.
De Zeeuwse overheden zagen voor zichzelf geen rol als aandeelhouder bij het langer openhouden van de centrale, en hadden liever dat de Staat hun belang overnam. In juni 2024 begonnen verkennende gesprekken, in juli 2025 volgde een niet-bindend bod, schrijft staatssecretaris De Bat van Klimaat en Groene Groei in zijn Kamerbrief van 23 september 2026. Na een uitgebreid boekenonderzoek ligt er nu een onderhandelaarsakkoord.
Wat de Staat betaalt, en waarvoor
De Staat koopt alle aandelen van ZEH Energy voor 115,7 miljoen euro, aldus de Kamerbrief. ZEH moet ervoor instaan dat ZEH Energy en EPZ op 1 januari 2026 samen 119 miljoen euro aan reserves hebben, een buffer voor bijvoorbeeld een lange ongeplande stilstand; dat bedrag krijgt ZEH vergoed. Daarbovenop komt 3,9 miljoen euro voor overtollig werkkapitaal, en tot de overdracht krijgt ZEH 5 procent rente over de aandelenwaarde, maximaal 5 miljoen euro. Alles bij elkaar betaalt de Staat zo maximaal 243,6 miljoen euro.
Volgens de Kamerbrief wordt de Staat na de overdracht met terugwerkende kracht per 1 januari 2026 economisch eigenaar. Het kabinet, de koper, liet de prijs door een externe partij toetsen, die hem volgens de Kamerbrief marktconform vindt. De onderbouwing van de waardering is in juli 2025 onder geheimhouding met de Tweede Kamer gedeeld, aldus de brief.
De provincie Zeeland noemt een ander bedrag: volgens haar betaalt de Staat 158,5 miljoen euro voor de aandelen, op basis van de waarde van de kerncentrale per 1 januari 2026 zoals het ministerie die inschatte.
Wie betaalt? De rijksbegroting. Volgens de Kamerbrief heeft het CBS de overname in 2025 beoordeeld als financiële transactie; daarom wordt de overnamesom niet-saldorelevant verwerkt en telt de aankoop niet mee in het begrotingssaldo. De Tweede Kamer moet die verwerking nog goedkeuren.
Waarom ZEH Energy en niet rechtstreeks de aandelen EPZ? Volgens de Kamerbrief heeft EPZ een tollingovereenkomst met haar aandeelhouders: zij krijgen naar rato van hun belang de productiecapaciteit van de centrale en betalen daarvoor een vergoeding die los staat van de stroomprijs. Het marktrisico ligt dus bij de aandeelhouders, niet bij EPZ. Bij een rechtstreekse koop zou die stroomhandel anders georganiseerd moeten worden; via ZEH Energy blijft hij waar hij nu zit, schrijft De Bat. Na de overdracht wil de Staat ZEH Energy volgens de brief onderbrengen bij NEO NL, de staatsdeelneming voor kernenergie.
Wat er nog moet gebeuren, en hoe het in het beleid past
De Kernenergiewet noemde 2033 als eindjaar. Op dinsdag 22 september 2026 stemde de Eerste Kamer in met de wetswijziging die die beperking schrapt. Daarna moeten beide aandeelhouders een investeringsbesluit nemen. Geen van beide kan daartoe worden gedwongen, benadrukt de Kamerbrief. Met ERH, het RWE-onderdeel, heeft de Staat volgens De Bat een intentieverklaring gesloten om naar zo'n besluit toe te werken, en te bekijken of een Contract for Difference, een prijsafspraak voor de stroom, daarbij kan helpen.
EPZ verwacht rond de zomer van 2027 de vergunning voor bedrijfsduurverlenging aan te vragen. De Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) beoordeelt dan of de centrale veilig langer kan draaien.
Ook de verkoop zelf is nog niet rond. Het parlement en de Zeeuwse aandeelhouders van ZEH moeten eerst instemmen met het akkoord. De Kamerbrief rekent op een overdracht rond 1 december 2026.
In het kabinetsbeleid is Borssele een brug: het kabinet wil vier nieuwe kerncentrales bouwen en de bestaande langer openhouden, omdat de nieuwe pas eind jaren dertig actief zijn, meldt de Rijksoverheid. De Kamerbrief koppelt de koop aan de ambitie van 7 GW kernenergie in 2050 en aan het behoud van nucleaire kennis.
Even anders kijken
Per saldo gaat er vooral geld van de ene publieke kas naar de andere. De Europese Commissie ziet volgens de Kamerbrief om die reden geen staatssteunprobleem: het is een overdracht tussen overheidslagen. Wat wél verhuist, is het risico. Als grootste risico's uit het boekenonderzoek noemt de Kamerbrief de mogelijke vervanging van verouderde onderdelen en onzekere ontmantelingskosten. Na de verkoop kan ZEH zijn vermogen aan de Zeeuwse aandeelhouders uitkeren, schreef ZEH hun in november 2025. De rijkskas neemt het risico over, en krijgt naast RWE de Zeeuwse stem in het besluit over de jaren na 2033.
