Slimme thermostaat: besparing hangt vooral af van hoe je nu stookt

Een slimme thermostaat kan de verwarming automatisch aan een dagritme aanpassen. Dat kan gas besparen wanneer iemand de ketel nu vaak onnodig laat branden. Het apparaat levert echter geen vast percentage besparing op voor ieder huishouden. Wie al zuinig stookt of in een goed geïsoleerd huis woont, heeft minder ruimte om het verbruik met een thermostaat te verlagen. [1]

Milieu Centraal schrijft dat een slimme thermostaat in een gemiddelde woning 14 procent gas voor verwarming kan besparen als de bewoners nog niet bewust zuinig verwarmen. Het gaat om een mogelijkheid onder die voorwaarden, niet om een gemeten garantie voor een doorsnee koper. De organisatie zegt op dezelfde pagina dat de extra besparing klein kan zijn voor mensen die al zuinig verwarmen of een goed geïsoleerde woning hebben. Een gewone klokthermostaat kan bij zorgvuldig gebruik volgens Milieu Centraal evenveel of soms meer besparen. [2]

Het woord slim dekt verschillende functies. Een apparaat kan bijvoorbeeld het verwarmingsschema zelf aanpassen, op afstand bediend worden of de cv-ketel modulerend aansturen. Gebruiksgemak en gasbesparing zijn niet hetzelfde. Een functie helpt vooral wanneer zij voorkomt dat de verwarming onnodig aanstaat of de ketel ondoelmatig werkt. [3]

Een notitie van onderzoekscentrum ECN voor het ministerie van Economische Zaken uit 2017 bekeek zes studies naar slimme thermostaten. Daarvan was er volgens ECN één Nederlands praktijkonderzoek, naar het apparaat Toon. In het onderliggende onderzoek van fabrikant Quby werd bij gebruikers een besparing van 5,1 tot 6,1 procent op het gasverbruik gemeten. ECN vond deze orde van grootte realistischer dan een theoretische gemiddelde schatting van circa 10 procent. [4]

Dat is geen algemeen bewezen effect voor alle thermostaten. Toon had ook een scherm dat direct inzicht in verbruik gaf. ECN kon daarom niet vaststellen welk deel van de gemeten besparing door de thermostaatfunctie zelf kwam. Ook bleef onduidelijk of bijvoorbeeld een andere instelling van de ketel aan het resultaat bijdroeg. Bovendien berustte de Nederlandse meting op onderzoek van de fabrikant, dat ECN in zijn literatuurstudie beoordeelde; de meting zelf was geen onafhankelijk nieuw experiment van ECN. [5]

Het verschil tussen de 14 procent van Milieu Centraal en de 5,1 tot 6,1 procent uit het door ECN besproken onderzoek is dus geen simpele tegenspraak. De eerste uitspraak gaat over woningen waarvan de bewoners nog niet bewust zuinig stoken; de tweede over een historische gebruikersstudie met een specifiek apparaat en meerdere functies. De bronnen rechtvaardigen geen belofte in euro's of een besparingspercentage voor jouw woning. [6]

Wie het effect wil inschatten, kan beginnen met de vraag of de verwarming nu onnodig lang of hoog aanstaat. Een goed ingesteld schema op een bestaande klokthermostaat kan al helpen. Daarnaast is van belang of de thermostaat bij de eigen verwarmingsinstallatie past. Milieu Centraal waarschuwt dat een model voor een hr-ketel vaak niet geschikt is voor een warmtepomp. Bij een warmtepomp of warmtenet zijn de genoemde gaspercentages sowieso niet zonder meer toepasbaar. [7]

De prijs van een toestel, installatiekosten en de eigen energierekening bepalen vervolgens of een aankoop financieel uitpakt. De aangehaalde bronnen geven daarvoor geen algemeen terugverdienbedrag. Een slimme thermostaat kan dus nuttig zijn voor bediening en mogelijk voor zuiniger stoken, maar een aankoopbeslissing vraagt om de beginsituatie van de woning en de functies van het concrete apparaat. [8]