Slimme meters en data: wie ziet wat

De slimme meter hangt meestal onopvallend in de meterkast. Toch roept hij een grote vraag op: wie kan de cijfers zien die hij verzamelt? Het korte antwoord begint met een onderscheid. De meter registreert het totale verbruik van elektriciteit en gas, maar niet welk apparaat op welk moment aanstaat. Hij kan standen automatisch doorgeven aan de netbeheerder. Een energiebedrijf krijgt voor de gewone afrekening andere gegevens dan een app die je zelf toestemming geeft om gedetailleerde gegevens op te halen. Wie de eigen meter wil begrijpen, moet dus kijken naar de ontvanger, de frequentie en de toestemming.

Volgens ACM ConsuWijzer leest de netbeheerder een slimme meter standaard dagelijks uit. De meter houdt elektriciteitsverbruik per kwartier en gasverbruik per uur bij. Die fijnere registratie betekent niet dat elke partij die gegevens automatisch krijgt. De energieleverancier ontvangt normaal gesproken meterstanden voor de maandelijkse afrekening en het verbruiksoverzicht. Voor meer gedetailleerde dag-, uur- of kwartiergegevens is toestemming nodig. ACM vermeldt ook dat de leverancier de dagelijkse standen twee jaar bewaart. De netbeheerder en leverancier hebben elk hun eigen rol; de termen zijn niet uitwisselbaar.

De overheid beschrijft een beperkt aantal doelen waarvoor meterstanden zonder extra toestemming kunnen worden uitgelezen, zoals de energierekening en het jaarlijkse verbruiksoverzicht. Gegevens aan andere partijen geven vraagt toestemming. Dat is relevant zodra een verbruiksapp belooft te laten zien waar je energie naartoe gaat. Een dergelijke dienst kan via de meterpoort of via een gegevensverzoek werken. Bij een app zijn de ontvangen gegevens, frequentie, bewaartermijn en eventuele doorgifte aan andere organisaties bepalend voor de privacy. De privacychecklist van de Autoriteit Persoonsgegevens noemt juist die vragen als aandachtspunten.

Een kwartierwaarde zegt nog niet welk apparaat aan stond. Gedetailleerde verbruikspatronen kunnen wel meer over een huishouden vertellen dan een maandstand. Als de verwarming op vaste uren aanslaat of het stroomverbruik telkens laat op de avond piekt, ontstaat een patroon. Daarom is de vraag niet alleen of een app handig is, maar ook welke detailgraad daarvoor nodig is. Een dienst met maandvergelijkingen vraagt minder gedetailleerde gegevens dan een scherm met bijna directe pieken; de privacyvoorwaarden maken duidelijk welke toegang wordt gevraagd.

Wie geen automatische doorgifte wil, kan volgens de Rijksoverheid de communicatiefunctie van de slimme meter laten uitzetten. De meter blijft het verbruik meten, maar standen moeten dan handmatig worden doorgegeven. Sinds 1 januari 2026 moet een oude meter volgens de overheid worden vervangen door een slimme of digitale meter. Een digitale meter geeft de standen niet automatisch door; ook daarbij lever je ze zelf aan. Het uitschakelen van de communicatie is dus iets anders dan de meter verwijderen. De netbeheerder kan uitleggen hoe handmatige doorgifte op een specifiek adres werkt en welke stappen daarbij horen.

Een gegevensinventaris bevat de netbeheerder, de leverancier en alle apps of vergelijkingsdiensten die toegang kregen. Per dienst zijn het doel, de meetinterval en de bewaartermijn relevant. Voor een dienst die niet meer wordt gebruikt, zijn intrekken van toestemming en verwijderen van gegevens afzonderlijke vragen. Zo blijft de slimme meter een hulpmiddel voor inzicht en afrekening, terwijl je zelf een bewuste keuze maakt over extra details. De precieze privacyinstellingen van een app verschillen per aanbieder; de aanbieder bepaalt de concrete instellingen.