Energiecoöperaties: samen kiezen wat er in de buurt gebeurt

Een energiecoöperatie brengt bewoners samen rond lokale energie. Dat kan een gezamenlijk zonnedak zijn, maar ook een plan voor windenergie, energiebesparing of warmte. De leden bepalen via hun organisatie welke projecten ze willen ontwikkelen en hoe zij eraan deelnemen. Daarmee is een coöperatie iets anders dan een energieleverancier die alleen een contract aanbiedt. Wat een lid precies betaalt, ontvangt of riskeert, verschilt per initiatief. [1]

De koepelorganisatie Energie Samen omschrijft een energiecoöperatie als bewoners die samen de regie nemen over de opwekking, het gebruik en de organisatie van energie in hun buurt. De organisatie kan eigenaar worden van een installatie of op een andere manier aan een project deelnemen. In de praktijk lopen de activiteiten uiteen van zonne- en windprojecten tot besparing en warmte. Niet iedere coöperatie doet al deze dingen tegelijk. [2]

Een idee moet daarna door de gewone projectstappen heen: een geschikte locatie, toestemming van de eigenaar, vergunningen waar nodig, een netaansluiting, financiering en afspraken met de leden. Bij een zonnedak of windmolen zijn de kosten en opbrengsten bovendien afhankelijk van de eigen installatie en het gekozen contract. Een algemeen rendement voor leden valt daarom niet uit de landelijke cijfers af te leiden. [3]

De Lokale Energie Monitor 2025 van klimaatstichting HIER telt 696 actieve energiecoöperaties in Nederland. De monitor neemt in die telling ook stichtingen en verenigingen mee die energieopwekking als doel hebben. Het is een sectorinventarisatie, geen CBS-statistiek. Volgens HIER kwamen er in 2025 netto zes coöperaties bij: tien werden opgericht en vier stopten. De monitor schat daarnaast dat er minstens duizend andere bewonersinitiatieven rond energie actief zijn. Dat zijn deels groepen die zich richten op besparing of warmte en die niet als energiecoöperatie in de eerste telling vallen. Die getallen laten zien dat er veel verschillende lokale organisaties zijn, maar ze zeggen weinig over de kans dat een afzonderlijk project doorgaat, hoeveel geld een lid moet inleggen of wat het lid uiteindelijk bespaart. Daarvoor zijn de statuten, projectbegroting en deelnamevoorwaarden van de betrokken coöperatie nodig. [4]

Voor nieuwe coöperatieve zonne- en windinstallaties bestaat de Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE) van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Deze regeling is bedoeld voor de organisatie of een vereniging van eigenaars, niet als rechtstreekse subsidie aan ieder lid. Het is een exploitatiesubsidie per opgewekte kilowattuur. Het bedrag kan veranderen met de elektriciteitsprijs. [5]

De aanvraagronde van 2026 liep van 2 maart tot en met 1 oktober 2026 om 17.00 uur. RVO noemt de regeling nu tijdelijk gesloten voor aanvragen. Een nieuwe ronde, de voorwaarden en het budget daarvan zijn daarmee niet vastgesteld voor een deelnemer die zich vandaag oriënteert. Voor een concreet project horen bovendien eisen bij de subsidie, zoals de ligging van deelnemende leden binnen de postcoderoos, eigendom van de installatie en een haalbaarheidsstudie. [6]

De projectfase, het lidmaatschap, de stemrechten en eventuele inleg bepalen hoe deelname is geregeld. Daarbij hoort ook het risico dat ingelegd geld verloren gaat als het project tegenvalt. Een aangekondigde subsidie is iets anders dan een al toegekende subsidie. Een plan voor lokaal eigendom is waardevol om te beoordelen, maar vormt op zichzelf geen besparings- of rendementsbelofte. [7]

De Energiewet biedt sinds 2026 meer ruimte voor energiegemeenschappen om actief te zijn op de energiemarkt. Dat betekent niet dat elke coöperatie nu al stroom met leden deelt of tegen kostprijs levert. De actuele werkwijze en contractvoorwaarden van de specifieke organisatie bepalen hoe zo'n model voor deelnemers werkt. [8]