Houtkachel en open haard: landelijke regels en lokale stookverboden

Er is in Nederland geen algemeen landelijk verbod op het hebben of gebruiken van een houtkachel of open haard. Wel gelden landelijke regels voor wat iemand verbrandt en voor nieuwe toestellen en rookkanalen. Gemeenten mogen daarnaast het gebruik van kachels aan banden leggen, bijvoorbeeld wanneer de weersomstandigheden ongunstig zijn. Wat vandaag op een bepaald adres mag, hangt daarom ook af van de plaatselijke regels. [1]

De Rijksoverheid zegt dat alleen droog, onbehandeld hout gestookt mag worden; bewerkt hout stoken is verboden. Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) koppelt dat aan het verbod op het verbranden van afvalstoffen in de Wet milieubeheer. Voor een houtkachel of vuurkorf betekent dit volgens IPLO dat alleen onbehandeld en ongeverfd hout als brandstof mag worden gebruikt. [2]

Voor particuliere houtkachels gelden ook landelijke bouwtechnische eisen in het Besluit bouwwerken leefomgeving. Sinds 1 januari 2022 gelden Europese emissie-eisen, bekend als Ecodesign, voor nieuwe kachels. Dat is iets anders dan een landelijk bevel om alle bestaande toestellen weg te halen. Zelfs zonder specifieke regels van de gemeente geldt een algemene zorgplicht om nadelige gevolgen voor de omgeving zo veel mogelijk te voorkomen of te beperken. [3]

Een gemeente kan volgens IPLO de aanwezigheid van een houtkachel niet verbieden: het toestel is als product op de Europese markt toegestaan. Zij kan wel in het omgevingsplan regels stellen voor het gebruik van een kachel of open haard, en voor bijvoorbeeld een vuurkorf in de tuin. Een tijdelijk stookverbod bij ongunstig weer is daar een voorbeeld van. Niet elke gemeente heeft dezelfde regel gekozen. [4]

De landelijke Stookwijzer geeft op basis van weersomstandigheden en luchtkwaliteit advies met kleurcodes. Bij oranje en rood is het advies om geen hout te stoken. Een advies is niet overal automatisch een juridisch verbod. De Rijksoverheid waarschuwt dat stoken bij deze codes in sommige gemeenten wel verboden is. Lokale regels kunnen strenger zijn dan het landelijke advies. [5]

Eindhoven laat het verschil zien. Daar geldt sinds 1 oktober 2025 een verbod op houtstook binnenshuis bij code oranje en rood. De gemeente zegt dat het verbod niet geldt voor buitenvuren zoals een vuurkorf, al blijven voor buiten stoken andere regels bestaan. Deze Eindhovense bepaling is een lokaal voorbeeld; zij geldt niet vanzelf voor een woning elders in het land. [6]

Houtrook bevat volgens IPLO schadelijke stoffen en kan overlast geven aan omwonenden. De Rijksoverheid noemt onder meer fijnstof en koolmonoxide. De regels en adviezen zijn bedoeld om rook en de gevolgen ervan voor de omgeving te beperken. Dit artikel geeft geen individueel gezondheidsadvies of oordeel over een concrete installatie. [7]

Wie een kachel gebruikt of er een wil aanschaffen, doet er goed aan drie vragen uit elkaar te houden: voldoet het toestel en het rookkanaal aan de toepasselijke eisen, welk hout wordt gebruikt, en welke lokale gebruiksregels gelden op het moment van stoken? De antwoorden staan niet in één landelijk verbod. Voor een specifieke woning of situatie is de gemeente het vertrekpunt voor de actuele plaatselijke regels. [8]