Tiny house of woonwagen: begin bij het omgevingsplan van je gemeente

Een klein huisje op een stuk grond plaatsen begint niet bij het kiezen van het model, maar bij de regels voor die plek. Volgens de Rijksoverheid zijn het omgevingsplan van de gemeente, de welstandseisen en de bouwvoorschriften bepalend voor het plan. Daarna volgt de vraag of een omgevingsvergunning nodig is. Ook een gebouw waarvoor geen vergunning nodig blijkt, moet aan de toepasselijke regels voldoen. Voor tiny houses bestaat in de geraadpleegde Rijksbronnen geen landelijke maatregel die overal dezelfde maximale oppervlakte of verblijfsduur vastlegt. Wat op een concreet perceel is toegestaan, blijkt uit de regels van de eigen gemeente.

Barneveld gebruikt een eigen definitie: een tiny house is er een woning met maximaal 50 vierkante meter bruto vloeroppervlak. De gemeente staat zowel permanente als tijdelijke varianten toe, maar noemt voor beide een omgevingsvergunning voor de bouwactiviteit. Een tijdelijk exemplaar moet weg na afloop van de vergunning. Als een plan niet in het omgevingsplan past, kan volgens de gemeente mogelijk een tijdelijke afwijkingsvergunning of een wijziging van dat plan nodig zijn. Barneveld vermeldt ook dat het geen gemeentelijke grond voor een tiny house beschikbaar heeft. Een geschikte woning vinden en een toegestane locatie vinden zijn dus twee verschillende stappen.

Steenwijkerland kent weer een ander beleidskader: een tijdelijk tiny house bij iemand op het erf. De vergunning kan maximaal vijftien jaar gelden. Volgens de lokale regels is de vloeroppervlakte maximaal 36 vierkante meter, mag per hoofdwoning één tiny house worden gerealiseerd en is recreatief gebruik uitgesloten. Het huisje moet verplaatsbaar of demontabel zijn. Borger-Odoorn kiest eveneens voor tijdelijke bewoning, met een vergunning van maximaal vijftien jaar, maar verbiedt een vaste fundering. Ook staat die gemeente gebruik als tweede woning, woonwagen of woonboot uitdrukkelijk niet toe. Dit zijn plaatselijke voorwaarden; zij gelden niet automatisch buiten de betrokken gemeente.

Enschede illustreert het andere uiterste. De actuele lokale beleidsregels beschrijven een tiny house als een kleine, vrijstaande woning die geschikt is voor permanente bewoning. Op een permanente locatie hoeft die woning volgens de gemeente niet mobiel of eenvoudig te demonteren te zijn. Tegelijk sluit Enschede bepaalde locaties uit, zoals bedrijventerreinen, campings en andere recreatieve bestemmingen. Een foto van een bestaand tiny house zegt dus weinig over de mogelijkheden op een ander perceel. Tijdelijk of permanent, verplaatsbaar of vast: de antwoorden hangen van lokaal beleid, de bestemming en de concrete vergunning af.

Een woonwagen is juridisch een andere kwestie. Het landelijke beleidskader voor woonwagen- en standplaatsenbeleid zegt dat gemeenten de woonwensen van woonwagenbewoners in hun beleid moeten meenemen en de behoefte aan standplaatsen in kaart moeten brengen. Zolang er behoefte is, mogen standplaatsen volgens dat kader niet worden afgebouwd, behalve in uitzonderlijke omstandigheden. Woonwagenbewoners hebben het recht om in een woonwagen te leven en gemeenten moeten dat mogelijk maken. Dat betekent niet dat een woonwagen zonder meer op elk perceel mag staan. De gemeente Leiden noemt bijvoorbeeld een toegestane plek en aansluiting op nutsvoorzieningen als voorwaarden bij plaatsing.

Wie een tiny house of woonwagen overweegt, vraagt dus eerst de gemeente naar het omgevingsplan, het beleid voor deze woonvorm, de locatie en de benodigde vergunning. Schriftelijke antwoorden geven houvast voordat je grond koopt of een bouwer opdracht geeft. De beschikbare officiële bronnen geven geen algemene aankoopprijs, hypotheekmogelijkheid of landelijk overzicht van gemeenten met tiny-housebeleid. Dit artikel kan daarom geen kostenraming of toestemming voor een bepaald adres geven. Het laat vooral zien waarom de plaatselijke regels doorslaggevend zijn en waarom een woonwagen niet onder een zelfgekozen tiny-housedefinitie kan worden geschoven.