Bij samengestelde rente blijft de ontvangen rente onderdeel van het bedrag waarover later opnieuw rente wordt berekend. De rekenmachine van de Amerikaanse beleggersvoorlichting Investor.gov laat zien welke aannames daarvoor nodig zijn: beginbedrag, looptijd, aanvullende inleg, rente en de frequentie waarmee rente wordt bijgeschreven. Zonder die gegevens zegt een mooie groeilijn weinig.
Een eenvoudig voorbeeld: 1.000 euro tegen een denkbeeldige vaste rente van 3 procent per jaar wordt na één jaar 1.030 euro. In het tweede jaar is de rente 30,90 euro, omdat ook de eerste 30 euro meedoet. Na tien jaar is het bedrag afgerond 1.343,92 euro. De berekening veronderstelt jaarlijkse bijschrijving, geen opnames, geen extra inleg en geen kosten of belasting.
Vergelijk dat met jaarlijks 30 euro rente ontvangen en apart houden zonder verdere vergoeding. Dan is er na tien jaar in totaal 1.300 euro. Het verschil van 43,92 euro komt in dit voorbeeld alleen door rente op rente. Dat is tastbaar, maar minder magisch dan een reclamebeeld van snel groeiende muntbergen.
Bij beleggingen wordt hetzelfde groeidenken vaak gebruikt, maar daar is een constant rendement geen vaststaand gegeven. Een rekenlijn met ieder jaar hetzelfde percentage is een scenario. Werkelijke rendementen kunnen wisselen en ook negatief zijn. Kosten verlagen bovendien het bedrag dat verder kan groeien; de SEC benadrukt dat hun effect zich over langere tijd kan opstapelen.
Daarmee wordt rente op rente vooral een verhaal over voorwaarden en tijd. Het mechanisme kan exact worden uitgerekend, de toekomstige opbrengst van een belegging niet. Het is het verschil tussen begrijpen hoe een motor werkt en weten waar de reis eindigt. Wie die twee uit elkaar houdt, heeft meer aan een bescheiden rekensom dan aan een spectaculaire belofte.