Quantumcomputers en veiligheid van betalingen

Een pinbetaling duurt vaak maar enkele seconden. Achter dat gemak werken banken, betaalverwerkers en netwerken met versleuteling en digitale handtekeningen. Een voldoende krachtige quantumcomputer zou in de toekomst sommige wiskundige beveiligingsmethoden kunnen ondermijnen. Dat betekent niet dat bestaande betaalapps vandaag open liggen. Het betekent wel dat een betaalsysteem, dat jaren in gebruik blijft, tijdig moet worden aangepast. Het Amerikaanse standaardisatieinstituut NIST zegt dat niemand weet wanneer een quantumcomputer sterk genoeg zal zijn om de huidige methoden te breken. Juist die onzekerheid is een reden om de overstap nu voor te bereiden.

De kwetsbaarheid zit niet in het bedrag op het scherm, maar in de beveiliging eromheen. Versleuteling helpt gegevens geheim te houden wanneer systemen met elkaar praten; digitale handtekeningen helpen vast te stellen of een bericht echt van de afzender komt en niet is gewijzigd. Niet iedere beveiliging werkt op dezelfde manier, dus ook niet iedere techniek loopt hetzelfde quantumrisico. De eerste drie NIST-standaarden voor postquantumcryptografie, gepubliceerd in 2024, richten zich op het veilig uitwisselen van sleutels en op digitale handtekeningen. Het zijn nieuwe algoritmen voor gewone computers, geen verplichting om zelf een quantumcomputer aan te schaffen.

Voor het betalingsverkeer is de uitdaging groter dan het vervangen van één algoritme. Een handtekening raakt software, berichtenformaten, controles en de verbinding tussen organisaties. Project Leap van de Bank for International Settlements en partnerbanken testte in 2025 postquantumhandtekeningen in een operationeel betalingssysteem voor liquiditeitsoverdrachten. De betrokken partijen moesten meerdere systeemonderdelen aanpassen. De proef liet ook verschillen in snelheid en compatibiliteit zien. Het resultaat is dus een technische demonstratie en leerervaring, geen bewijs dat alle betaalnetwerken al zijn omgezet.

Er is ook een reden om naar oude informatie te kijken. Gegevens die vandaag worden onderschept en lang gevoelig blijven, zouden later alsnog kunnen worden ontcijferd als de huidige beveiliging kwetsbaar blijkt. De BIS noemt dit ‘harvest now, decrypt later’. Voor een betaling zelf verschilt de waarde van een oud bericht van die van langdurig vertrouwelijke klantgegevens; het risico moet daarom per gegevenssoort worden beoordeeld. Een organisatie kan beginnen met een inventaris van waar kwetsbare versleuteling en handtekeningen zitten, welke gegevens bescherming voor jaren nodig hebben en welke leveranciers van die beveiliging afhankelijk zijn.

De Europese Centrale Bank noemt quantumcomputing inmiddels expliciet als een uitdaging voor de weerbaarheid van betalingen. Zij heeft daarmee geen datum genoemd waarop een aanval op een betaalnetwerk mogelijk wordt. NIST adviseert beheerders wel om hun overstap naar de nieuwe standaarden te beginnen. Een veilige migratie vergt testen met bestaande systemen en afspraken tussen partijen die betaalberichten uitwisselen. Het doel is dat nieuwe en oude onderdelen gedurende de overgang zorgvuldig samenwerken en dat de bescherming uiteindelijk niet afhangt van een techniek waarvan de houdbaarheid onzeker is.

Voor consumenten levert dit geen nieuwe betaalhandeling op. Je hoeft geen ‘quantumveilige rekening’ te kopen en een claim op een app of pasje is zonder uitleg van de gebruikte infrastructuur weinig waard. De praktische vragen liggen bij banken en betaalbedrijven: weten zij welke cryptografie in hun keten wordt gebruikt, plannen zij vervanging en testen zij verbindingen met partners? De dreiging is toekomstig, de voorbereidingen zijn actueel. Dat is ook waarom een proef met een liquiditeitsoverdracht al nieuws is, hoewel de betaling aan de kassa vandaag precies zo gewoon blijft voelen als gisteren.