Een stroomprijs van 10 cent in de middag: waarom die niet op iedere rekening staat

Een openbaar overzicht van de day-aheadmarkt toont voor 13 oktober een laagste kwartierprijs van 103,70 euro per megawattuur en een hoogste van 252,19 euro. Omgerekend is dat ongeveer 10,4 en 25,2 cent per kilowattuur kale stroom. Het zijn groothandelsprijzen, geen bedragen die automatisch op de energierekening van elk huishouden verschijnen.

Bij de day-aheadmarkt worden prijzen voor de volgende dag bepaald. Wattkostt, een site die openbare marktgegevens samenbrengt, geeft voor deze dinsdag een gemiddelde basislastprijs van 164,05 euro per megawattuur. Het overzicht zegt erbij dat de weergegeven prijs exclusief energiebelasting en btw is. Daarbovenop kunnen bij een huishoudcontract een inkoopvergoeding of andere leverancierskosten komen. De vaste netbeheerkosten zitten evenmin in zo'n beursprijs.

De ACM maakt onderscheid tussen vaste, variabele en dynamische leveringstarieven. Bij een vast contract is het tarief per kilowattuur voor een afgesproken periode vastgelegd. De schommeling van vandaag verandert dat tarief niet met ieder kwartier. Bij een variabel contract kan de leverancier het tarief periodiek aanpassen volgens de voorwaarden. Pas bij een dynamisch contract beweegt het leveringstarief direct mee met de groothandelsmarkt, per kwartier, uur of dag afhankelijk van het contract.

Ook bij dynamische prijzen is „stroom goedkoop om 14:45” slechts een deel van de rekensom. Het werkelijk afgerekende verbruik moet in dat tijdvak vallen. Een wasmachine die eerder draaide, profiteert niet achteraf van een later laag tarief. En de goedkope beursprijs is nog niet de totaalprijs inclusief belasting, vaste kosten en eventueel teruglevering. Een laag moment in een grafiek is dus geen bewijs dat een heel maandcontract voordelig uitpakt.

Neem een denkbeeldige kilowattuur op twee tijdstippen. Bij kale marktprijzen van 10 en 25 cent is het verschil 15 cent voor die ene kilowattuur. Dit is een rekenvoorbeeld op basis van afgeronde marktprijzen, geen offerte. Wie op een dag twintig kilowattuur gebruikt, kan die twintig niet automatisch allemaal naar het goedkoopste kwartier verplaatsen. Verwarming, koken en verlichting vallen deels op vaste momenten; bovendien kunnen apparaten technische grenzen hebben.

De markt voor stroom morgen is niet hetzelfde als een offerte voor één of drie jaar. De leverancier die een vast tarief aanbiedt, moet rekening houden met een langere periode en met het risico dat de inkoopprijs later verandert. Een moment waarop de beursprijs laag is, voorspelt dus geen lager vast tarief voor de komende winter. Omgekeerd kan een hoge ochtendprijs niet als prijs van de hele dag worden voorgesteld.

Het overzicht van 13 oktober maakt het mechanisme wel zichtbaar. Tussen het laagste en hoogste kwartier zit ruim een factor twee. Voor sommige contracten werkt dat verschil meteen door; voor andere pas wanneer een leverancier een nieuw aanbod of tarief vaststelt. Bij zo'n prijsoverzicht is de vraag welke kosten de getoonde prijs bevat en hoe het contract die prijs naar de rekening vertaalt.