Duizenden vermoedelijke fraudegevallen, 364 gevonden dossiers: hoe beide cijfers samen kunnen kloppen

Hun oproep verwijst naar een onderzoek van het Financieel Expertise Centrum (FEC). Daarin staan twee getallen die gemakkelijk door elkaar raken: 364 gevonden unieke gevallen in de onderzochte registraties en een landelijke schatting van 6.300 tot 10.700 vermoedelijke gevallen in de jaren 2020 tot en met 2024. Het tweede getal is geen lijst van bewezen fraudeurs.

De onderzoekers verzamelden registraties uit verschillende bronnen en haalden dubbele meldingen van hetzelfde adres en dezelfde periode eruit. Dat leverde 364 unieke gevallen op. Die telling kent een eigen grens: wat niet is ontdekt of niet in de gebruikte systemen terechtkwam, kan er niet in staan. Ook later geregistreerde gebeurtenissen ontbreken mogelijk. Het onderzoek zegt daarom zelf dat de gevonden dossiers slechts een deel van de werkelijke omvang laten zien.

Voor een landelijke benadering vroegen de onderzoekers deskundigen uit drie politie-eenheden een inschatting te maken. Vervolgens gebruikten zij woningtransacties om die inschattingen naar andere gebieden door te rekenen. Omdat het aantal uitgangspunten beperkt is en niet ontdekte fraude moeilijk meetbaar blijft, voegden zij een onzekerheidsmarge van 25 procent toe. Zo ontstond de bandbreedte van 6.300 tot 10.700 voor vijf jaren samen.

Een bandbreedte is hier geen peiling waarbij men simpelweg wat extra dossiers achter de komma heeft gevonden. Zij beschrijft een modeluitkomst met aannames. Het FEC noemt de landelijke cijfers uitdrukkelijk indicatief. De jaarlijkse vertaling van ongeveer 1.260 tot 2.140 is evenmin een jaarlijkse registratie; zij deelt de vijfjaarsbandbreedte door vijf. Het zou dus onjuist zijn de bovenkant van het interval als een vaststaand jaartotaal te presenteren.

Het rapport koppelt de geschatte aantallen ook aan een gemiddelde hypotheeksom in de onderzochte periode. Zo komt het uit op een financieel belang van ongeveer 2,7 tot 4,6 miljard euro over 2020 tot en met 2024. Dat is niet hetzelfde als een berekening van schade of terug te halen geld. Het bedrag geeft aan welke orde van hypotheekfinanciering mogelijk bij de geschatte gevallen betrokken is. Een hypotheek wordt bovendien niet automatisch volledig onbetaald of verloren zodra er met een document is gefraudeerd.

De gezamenlijke oproep van 13 oktober vraagt onder meer om betere gegevensuitwisseling en een mogelijkheid voor hypotheekverstrekkers om opgegeven inkomen bij de bron te verifiëren. De ondertekenaars vinden dat vervalste documenten anders te gemakkelijk tussen controles kunnen doorlopen. Dat is hun beleidsvoorstel; het FEC-onderzoek bewijst niet op zichzelf dat één maatregel het hele probleem oplost.

Het gaat om een systeemvraag met meerdere partijen: kredietverstrekkers, tussenpersonen, notarissen, toezichthouders en opsporingsdiensten zien elk maar een deel van een aanvraag of transactie. Meer uitwisseling roept tegelijk vragen op over bevoegdheid, proportionaliteit en privacy. Die afweging valt niet weg door een groot geschat bedrag te noemen.

De grootste les van de twee cijfers is precies hun verschil. De 364 laten zien wat in de onderzochte registraties herkenbaar was. De duizenden zijn een poging om de mogelijke omvang daarbuiten te beschrijven. Wie dat onderscheid bewaart, kan de urgentie van de oproep begrijpen zonder een schatting voor bewezen strafzaken aan te zien.