AI & toekomst
De AI-fabriek in Groningen: 200 miljoen euro, en de supercomputer moet nog komen
De supercomputer van de Nederlandse AI-fabriek krijgt een plek bij Eurofiber op de Zernike Campus. Volgens de planning draait hij eind 2027 of begin 2028. Wat er nu al bestaat, wat het geld betaalt en waarom de hardware kleiner uitvalt dan gepland.
Een fabriek waar nog geen machine staat, maar waar wel al wordt gewerkt: zo ziet de Nederlandse AI-fabriek er in oktober 2026 uit. Op 21 september maakte SURF bekend waar de supercomputer komt te staan: in het datacenter van Eurofiber op de Zernike Campus in Groningen. Plaatsing staat gepland voor 2027. SURF verwacht dat de computer begin 2028 volledig operationeel is. In het verhaal over de AI-fabriek lopen drie dingen door elkaar: de mensen en kennis die er al zijn, de rekenkracht die nog moet komen, en het geld dat daarvoor klaarligt.
Drie onderdelen, drie tijdlijnen
Volgens het SURF-bericht van 21 september bestaat de AI-fabriek uit de supercomputer en een expertisecentrum; in een eerder bericht, van 10 oktober 2025, noemde SURF daarnaast een datafaciliteit. Het expertisecentrum krijgt een plek in Groningen, in de voormalige tabaksfabriek Niemeyer. Dat onderdeel is al aan het werk. Het helpt bedrijven en instellingen nu vooral om rekentijd aan te vragen bij andere Europese AI-fabrieken, waar wel al capaciteit beschikbaar is.
Een voorbeeld noemde de AI-fabriek in augustus. KOWW, een kenniscentrum uit Noord-Nederland dat waterplanten in kaart brengt, kreeg met hulp van het expertisecentrum 5000 rekenuren op de Discoverer-supercomputer in Bulgarije, voor drie maanden. Een eerdere aanvraag die het bedrijf zelf had ingediend, was afgewezen. Het expertisecentrum bewijst zijn waarde voorlopig dus in het schrijven van een aanvraag die Europese beoordelaars overtuigt, niet in eigen hardware.
Wat 200 miljoen euro betaalt
Het totale budget is 200 miljoen euro. Het kabinet legt 70 miljoen in, de regio 60 miljoen uit de Economische Agenda van Nij Begun, en het Europese samenwerkingsverband EuroHPC JU 70 miljoen. Die Europese bijdrage werd in oktober 2025 toegekend.
Over wat dat bedrag betekent, bestaan volgens de AI-fabriek misverstanden. Voor de aanschaf van de supercomputer zelf is 64 miljoen euro beschikbaar. Het datacenter en de kosten van de exploitatie vallen daarbuiten. Dat budget staat vast, en dat heeft een gevolg. De markt voor AI-hardware is sinds de eerste plannen flink veranderd. Grote technologiebedrijven steken wereldwijd enorme bedragen in AI-infrastructuur, waardoor de vraag naar GPU's, geheugen en opslag het aanbod overstijgt. Sommige onderdelen werden volgens Axel Berg, die bij SURF de aanbestedingen leidt, in korte tijd twee keer of nog meer zo duur. Met hetzelfde bedrag koop je dus minder rekenkracht. Hoeveel GPU's de machine krijgt, is tijdens de lopende aanbesteding nog niet bekend; wel staat vast dat het er minder worden dan oorspronkelijk voorzien.
Een planning, geen belofte
De tijdlijn is een keten van afhankelijkheden. De aanbesteding van de supercomputer moet naar verwachting in januari 2027 klaar zijn. Eerst dan liggen techniek en specificaties vast, en eerst dan kan het datacenter de stroom- en koelvoorzieningen precies afstemmen. Sommige onderdelen hebben na bestelling een levertijd van drie tot zes maanden. Volgens de huidige planning kan het datacenter vanaf juli 2027 eerste componenten ontvangen en rond oktober 2027 de volledige installatie en tests aan. Daarna volgt een testperiode. Berg benadrukt dat eind 2027 of begin 2028 een planning is, geen gegarandeerde datum.
Die planning is al eerder opgeschoven. In oktober 2025 schreef SURF nog dat de fabriek naar verwachting in 2027 volledig operationeel zou zijn.
SURF legt bij de huisvesting de nadruk op duurzaamheid. Via een koppeling met WarmteStad wordt de restwarmte vrijwel helemaal benut. Voor het koelen gebruikt het datacenter geen drinkwater en geen oppervlaktewater. En omdat het gebouw al een plek op het elektriciteitsnet heeft, veroorzaakt de computer volgens SURF geen extra drukte op dat net.
Wie er gebruik van mag maken
De AI-fabriek richt zich vooral op innovatieve mkb-bedrijven, onderwijs en onderzoek en de overheid, en is via het Europese netwerk ook open voor gebruikers uit andere Europese landen. Volgens de veelgestelde vragen is gebruik in principe kosteloos voor het bedrijfsleven (vooral het innovatieve mkb), onderzoek, onderwijs en overheid, maar alleen voor training en R&D in een vroege fase (een lagere TRL). Dat gebeurt binnen de Europese staatssteunregels, omdat de rekentijd en de hulp van het expertiseteam als subsidie gelden.
Praktisch
- Wat er nu is: het expertisecentrum. Het begeleidt aanvragen voor rekentijd op andere Europese AI-fabrieken.
- Wat er nog niet is: de eigen supercomputer in Groningen. Planning: aanbesteding naar verwachting afgerond in januari 2027, operationeel eind 2027 of begin 2028.
- Toegangsniveaus voor het mkb: Playground (tot 5000 GPU-uren, eenvoudige aanvraag, geen consortium nodig), Fast Lane (doorgaans 5000 tot 50.000 GPU-uren, met projectplan) en Large Scale (doorgaans meer dan 50.000 GPU-uren, uitgebreide beoordeling). Aanvragen lopen via calls van EuroHPC.
- Let op de datum van wat je leest: oudere pagina's noemen andere jaartallen of een nog onbekende locatie. De planning hierboven is die van augustus en september 2026.
Cijfers gecontroleerd op 5 oktober 2026. Bronnen: SURF (21 september 2026 en 10 oktober 2025) en de Nederlandse AI-fabriek (nlaifabriek.nl, augustus en september 2026).