Pontes: waarom de ECB centralebankgeld naar de blockchain brengt

Op maandag 21 september 2026 heeft het Eurosysteem Pontes gelanceerd. Daarmee kunnen banken en andere grote marktpartijen transacties in getokeniseerde effecten afrekenen in centralebankgeld, meldt de ECB. Dezelfde dag maakte de ECB bekend dat ze een klein deel van haar eigen middelen gaat beleggen in getokeniseerde effecten, met afrekening via Pontes.

Dat klinkt als bankiersloodgieterij, en dat is het ook. Toch gaat het om een wezenlijke vraag: met welk geld wordt betaald als aandelen en obligaties steeds vaker als digitale tokens worden uitgegeven en verhandeld?

Wat tokenisatie is, en waar het wringt

Tokenisatie is het uitgeven of weergeven van bezittingen als digitale tokens, die meestal worden bijgehouden in een gedeeld digitaal register. In vaktaal heet dat distributed ledger technology (DLT). Volgens de ECB kan die techniek de financiële markten sneller en efficiënter maken, omdat stappen die nu los van elkaar gebeuren, zoals uitgifte, handel, afrekening en bewaring, kunnen worden gebundeld en met slimme contracten geautomatiseerd.

Maar elke effectentransactie heeft twee kanten: het effect gaat de ene kant op, het geld de andere. Staat het effect op een blockchain, dan moet het geld ook daar of daarnaast kunnen bewegen. Tot nu toe werden zulke transacties volgens Euronews meestal afgerekend in geld van commerciële banken of in stablecoins, met een kredietrisico dat grote instellingen liever niet lopen.

Wat Pontes doet

Pontes is een koppeling tussen de blockchainplatforms van marktpartijen en TARGET, het betalingsstelsel van het Eurosysteem, meldt de ECB. Zo kan de geldkant van een getokeniseerde transactie worden afgewikkeld in centralebankgeld: tegoeden die banken bij de centrale bank zelf aanhouden. De ECB noemt dat het veiligste afwikkelingsmiddel in het financiële stelsel.

Deelnemers kunnen op twee manieren afrekenen: met geldtokens op een blockchainplatform van het Eurosysteem, of in T2, het realtime betalingssysteem van het Eurosysteem. In beide gevallen is de betaling pas definitief als ze in T2 is verwerkt. Een apart protocol, Hash-Link, moet ervoor zorgen dat effect en geld tegelijk van eigenaar wisselen, of allebei niet. Dat heet levering tegen betaling.

Wie mag aansluiten? De ECB noemt onder meer instellingen met toegang tot TARGET, centrale effectenbewaarinstellingen, betaalsystemen onder toezicht en beheerders van blockchainsystemen die een vergunning hebben onder het Europese DLT-pilotregime. Die regeling geldt volgens de Europese markttoezichthouder ESMA sinds 23 maart 2023 in de EU. Ze biedt een wettelijk kader voor handel en afwikkeling van cryptoactiva die als financieel instrument gelden, en kan volgens ESMA permanent worden als de proef slaagt.

Wie er meedoen

Volgens de ECB heeft een eerste groep de aansluiting afgerond en kan Pontes meteen gebruiken. Dat zijn dertien marktpartijen, onder wie Deutsche Bank, Santander, Société Générale, de Duitse ontwikkelingsbank KfW en de Europese Investeringsbank, en vier platformbeheerders, waaronder Clearstream. Ook de Deutsche Bundesbank heeft zich als marktpartij aangesloten. Andere partijen hebben volgens de ECB toegezegd de komende maanden aan te haken.

Pontes begint met een basisaanbod. Uitgebreidere functies en langere openingstijden volgen geleidelijk; de ECB verwacht dat alles in 2028 volledig werkt.

Waarom de ECB dit nu doet

Pontes komt niet uit het niets. Tussen mei en november 2024 testte het Eurosysteem met 64 deelnemers, onder wie centrale banken, marktpartijen en platformbeheerders, in meer dan 50 proeven en experimenten hoe blockchaintransacties in centralebankgeld kunnen worden afgewikkeld. Volgens de ECB gaven publieke en private partijen daarbij aan dat toegang tot een risicovrij afwikkelingsmiddel cruciaal is voor bredere invoering van de techniek.

Er zit ook een strategische kant aan. Het Eurosysteem wil dat centralebankgeld ook in digitale markten het anker blijft.

Naast Pontes loopt Appia, een traject waarin het Eurosysteem met publieke en private partijen onderzoekt hoe een Europees stelsel voor getokeniseerde financiële markten eruit kan zien. Dat moet in 2028 een blauwdruk opleveren, meldt de ECB.

De ECB belegt zelf

De tweede aankondiging van 21 september gaat over de ECB als belegger. De bank bereidt voor om een klein deel van haar eigen middelen in getokeniseerde effecten te steken. Die eigen portefeuille staat los van het monetaire beleid; de opbrengst helpt de ECB haar bedrijfskosten te dragen. Eerst gaat het om obligaties in euro van centrale en regionale overheden en agentschappen in de eurozone, en van Europese supranationale instellingen. De directie beslist later over de details en het moment. Een bedrag noemde de ECB niet, merkt Euronews op.

Met die stap wil de ECB naar eigen zeggen zelf ervaring opdoen met de hele beleggingscyclus, van het uitvoeren van orders tot afwikkeling en portefeuillebeheer.

Even anders kijken

Voor wie spaart of belegt verandert er voorlopig niets: Pontes is gebouwd voor banken en financiële markten, niet voor consumenten. Het project voor het publiek heet de digitale euro, volgens de ECB een digitale vorm van contant geld die iedereen in de eurozone zou kunnen gebruiken. De ECB mikt op een mogelijke eerste uitgifte daarvan in 2029, als de Europese wetgeving er komt. Zo haalt de centrale bank de blockchain eerst binnen via de groothandel in geld, en pas later, misschien, via de portemonnee.

Bronnen en beeldverantwoording