Dertig miljard voor de economie? Zo werkt het bedrag achter de nieuwe investeringsinstelling
Bij de Nationale Investeringsinstelling, die het kabinet wil oprichten, circuleert een bedrag van ongeveer 30 miljard euro.
Dat klinkt als een gevulde kas waaruit bedrijven al geld kunnen halen. In het kabinetsbericht van 25 september staat iets anders: een eerste kernkapitaal van circa 6,6 miljard euro en een indicatieve totale investeringsomvang die met extra financiering in beeld kan komen. De instelling zelf vergt nog een wet.
Van het genoemde kernkapitaal is volgens het kabinet circa 3,3 miljard een extra overheidsimpuls uit de opbrengst van de verkoop van TenneT Duitsland. Samen met bestaand kapitaal van Invest-NL en Invest International komt het totale initiële kernkapitaal rond 6,6 miljard euro uit. Dat is al een ander begrip dan jaarlijkse uitgaven of een fonds dat morgen 6,6 miljard aan nieuwe leningen verstrekt.
Het plan is dat publiek kapitaal ook private financiers en Europese middelen aantrekt. Banken, investeerders en verzekeraars tekenden een intentieverklaring om zich daarvoor in te zetten. De ondertekenaars noemen een indicatieve vermenigvuldiger van 3,5 in de startfase. Daarmee kan volgens het kabinet een investeringsomvang van ongeveer 30 miljard euro in beeld komen. Een indicatieve hefboom is een verwachting over mogelijke combinaties van financiering, geen optelsom van reeds getekende contracten.
Een rekenvoorbeeld laat het verschil zien. Als een instelling 100 miljoen euro in een project financiert en andere partijen samen nog eens 250 miljoen bijdragen, wordt in totaal 350 miljoen geïnvesteerd. Die 350 miljoen is niet volledig overheidsgeld en ook geen winst. Het voorbeeld zegt niets over welke projecten werkelijk worden goedgekeurd of wanneer geld wordt uitgekeerd.
Volgens het kabinet moet de instelling zich richten op ondernemingen die willen groeien maar moeilijk financiering krijgen. Vier domeinen krijgen bij de start aandacht: digitalisering en AI, veiligheid en weerbaarheid, energie- en klimaattechnologie, en life sciences en biotechnologie. Dat zijn beleidsterreinen, geen lijst van geselecteerde bedrijven. Een AI-startup die in zo'n domein past, heeft daardoor nog geen aanspraak op financiering.
De beoogde instelling brengt onder meer Invest-NL en Invest International samen. Voor formele oprichting is echter wetgeving nodig en het streven is om in 2027 een beoogde topbestuurder aan te trekken. Die volgorde is relevant voor de vraag wat er nu al kan worden besloten en onder welke bevoegdheid.
Ook het risico verdwijnt niet door publiek en privaat geld te mengen. Een investering kan mislukken, en partijen kunnen verschillen over looptijd, voorwaarden en wie verlies draagt. Het kabinetsbericht beschrijft de beoogde schaal en structuur; het levert geen gerealiseerd rendement, geen uitbetaalde 30 miljard en geen zekerheid dat elke private partij werkelijk inlegt.
Het bedrag van 30 miljard is dus de horizon van een financieringsplan. Voor een beoordeling van de latere uitvoering zullen concrete investeringen, de bijdrage per partij en de risicoverdeling belangrijker zijn dan de grootste mogelijke som in een kop.