Chips, datacenters en stroomverbruik in Nederland

Een chip zit in de server die een zoekopdracht verwerkt, maar ook in de machines waarmee nieuwe chips worden gemaakt. Daardoor belanden twee verschillende stroomvragen al snel in één verhaal. Datacenters gebruiken elektriciteit voor servers, opslag, netwerken en koeling. De Nederlandse chipindustrie bestaat uit chipmakers, machinebouwers en leveranciers. Voor datacenters is een landelijk stroomcijfer beschikbaar; voor de hele chipketen staat in de geraadpleegde CBS-publicaties geen vergelijkbaar, afgebakend totaal. Wie over het gezamenlijke verbruik spreekt alsof het één gemeten getal is, mist precies dat verschil.

Het CBS publiceerde in december 2025 dat datacenters in 2024 ongeveer 5,1 miljard kilowattuur elektriciteit afnamen. Dat was 4,6 procent van het Nederlandse elektriciteitsverbruik, volgens een voorlopig cijfer. In 2021 ging het om 3,73 miljard kilowattuur. De stijging kwam vooral van de grote datacenters: circa 45 locaties met minstens 10 gigawattuur afname waren samen goed voor ongeveer 90 procent van de levering aan de onderzochte groep. Het CBS telt hierbij alleen aansluitingen waarvan een datacenter de hoofdactiviteit is. Serverruimten van bijvoorbeeld ziekenhuizen en universiteiten vallen dus buiten dit specifieke cijfer.

Een ander CBS-bericht beschrijft hoe breed de halfgeleidersector is. In de nieuwe dataset voor 2025 zitten meer dan 300 Nederlandse bedrijven die chips, machines, onderdelen of diensten voor de sector leveren. Hun Nederlandse omzet bedroeg volgens de voorlopige cijfers 46 miljard euro. Dat zegt iets over de economische omvang, niet hoeveel stroom zij samen verbruiken. Een euro omzet kan niet in kilowatturen worden omgerekend zonder gegevens over de productie, locaties en processen. Ook een zuiniger chip betekent niet automatisch dat een heel datacenter minder stroom nodig heeft: als er meer rekentaken bijkomen, kan het totale gebruik toch stijgen.

Datacenters hebben zelf wel mogelijkheden om zuiniger te werken. RVO noemt powermanagement: servers draaien waar mogelijk in een spaarstand. Volgens onderzoek waar RVO naar verwijst, kan dat direct ongeveer tien procent energie besparen zonder de prestaties te verslechteren. De dienst wijst ook op het nuttig inzetten van restwarmte. Daarnaast geldt voor datacenters een energiebesparingsplicht. Grotere centra met minstens 500 kilowatt geïnstalleerd IT-vermogen moeten jaarlijks gegevens over hun energie-efficiëntie rapporteren. Die maatregelen veranderen niets aan de noodzaak om groei en beschikbaar netvermogen samen te bekijken.

Stroomverbruik en ruimte op het elektriciteitsnet zijn ook niet hetzelfde. Een jaarcijfer in kilowatturen telt alle gebruikte energie op. Netcongestie gaat over de hoeveelheid vermogen die op een bepaald moment over kabels en transformatoren kan. Een nieuwe grote aansluiting kan lokaal lastig zijn, ook als het landelijke aandeel van een sector op zichzelf beperkt lijkt. Omgekeerd bewijst een hoog landelijk verbruik niet dat iedere locatie dezelfde netproblemen heeft. Voor een concreet project zijn de plek, het gevraagde vermogen en de beschikbare capaciteit van de netbeheerder bepalend.

Voor lezers helpen daarom drie vragen meer dan één spectaculaire vergelijking. Gaat een getal over stroom geleverd aan datacenters, over de chipindustrie of over alle digitale diensten samen? Uit welk jaar komt het en welke locaties zijn meegeteld? En gaat het om jaarlijks energieverbruik of om piekbelasting op een lokaal net? Met die vragen krijgt de discussie over chips en datacenters een bruikbare schaal. De cijfers laten groei zien bij datacenters en een grote Nederlandse chipsector, terwijl een gezamenlijk stroomtotaal voor de chipketen ontbreekt.