Begin bij het getal, want dat bepaalt alles. Met meer dan 6,5 miljoen fotografische objecten behoort de collectie volgens het museum zelf tot de grootste ter wereld. Het gaat om negatieven, dia's, afdrukken en digitale beelden, van vroege daguerreotypieën tot hedendaags werk, met de nadruk op analoge en documentaire fotografie uit de twintigste eeuw.
Daartussen zit werk dat je waarschijnlijk herkent zonder de naam van de maker te kennen, van fotografen als Anton Corbijn en Paul Huf. Voor de rekening maakt het overigens niet uit of een beeld beroemd is of anoniem: elk van die miljoenen objecten moet bewaard worden.
Zo'n collectie is geen stapel dozen die je ergens neerzet. Fotografisch materiaal is kwetsbaar en vraagt om een stabiele temperatuur en luchtvochtigheid; het museum werkt daarom met geklimatiseerde depots. Dat is het eerste dat je moet begrijpen over de economie van zo'n instelling: klimaatbeheersing draait door als de bezoekers naar huis zijn. De vierkante meters zijn maar een deel van de rekening, de rest is langjarig beheer dat je niet kunt uitstellen zonder dat de collectie er schade van ondervindt.
Hoe komt een museum aan het geld voor zo'n opdracht? De geschiedenis van het Fotomuseum laat een mengvorm zien die typisch is voor Nederlands erfgoed. De start was privaat: de hoogleraar en jurist Hein Wertheimer, zelf een verdienstelijk amateurfotograaf, liet bij zijn dood in 1997 een legaat van 22 miljoen gulden na aan het Prins Bernhardfonds, met de opdracht een fotomuseum op te richten.
In 2003 ontstond het Nederlands Fotomuseum vervolgens uit de samenvoeging van het Nederlands Fotoinstituut, het Nederlands fotoarchief en het Nationaal fotorestauratieatelier. De eerste twee werden gesubsidieerd door het ministerie van OCW en de gemeente Rotterdam. Privaat kapitaal als startmotor, publiek geld voor de doorlopende exploitatie: dat patroon zie je bij veel Nederlandse musea terug.
Het vastgoed vertelt een eigen verhaal. Het museum zat eerder in het Las Palmas-gebouw, een voormalig werkplaatsgebouw van de Holland-Amerika Lijn, waar het over aanzienlijk meer tentoonstellingsruimte beschikte dan daarvoor. Nu is het overgestoken naar Katendrecht, naar Pakhuis Santos aan de Brede Hilledijk.
Dat pakhuis, gebouwd in 1901-1902, begon als opslag voor koffie die vanuit de Braziliaanse havenstad Santos werd verscheept, en staat sinds 13 oktober 2003 in het rijksmonumentenregister. Een gebouw dat ooit een handelsproduct bewaarde, bewaart nu iets dat niet verhandeld wordt. Dat is meer dan een aardige symmetrie; het raakt de kern van wat je met dit soort vastgoed koopt.
Want de aankoop van de huidige locatie kwam volgens Wikipedia tot stand met hulp van financiering van Stichting Droom en Daad, een Rotterdams filantropisch fonds. Ook hier dus private middelen die een stap mogelijk maken die uit de reguliere subsidie moeilijk te betalen valt. Een eigen monumentaal pand geeft het museum controle over inrichting, depot en toekomst, maar het legt ook een langjarige verplichting neer.
De renovatie, uitgevoerd door WDJARCHITECTEN, Renner Hainke Wirth Zirn Architekten en Burgy Bouwbedrijf, kiest volgens het museum voor een duidelijke scheiding tussen de historische structuur en de hedendaagse toevoeging. Dat is ook een financiële keuze: een monument verbouwen betekent bouwen binnen strenge regels, en de oude constructie intact laten naast een nieuw, eigentijds deel is vaak de manier om dat betaalbaar en vergunbaar te houden.
Wat het pand oplevert in bezoekers, omzet of waardestijging van de buurt, is een vraag die je eerlijk moet stellen maar nu niet kunt beantwoorden. Exploitatiecijfers en bezoekersprognoses voor de nieuwe locatie zijn niet bekend, en het museum zelf presenteert de verhuizing als een nieuw begin, niet als afgeronde rekensom. Wie een cultuurgebouw als vastgoedbelegging bekijkt, mist bovendien de kern: de waarde zit in een collectie die niet verkocht wordt en niet vervangen kan worden.
Het museum is inmiddels open en toont werk van toonaangevende Nederlandse fotografen en opkomend talent, vanaf de uitvinding van de fotografie rond 1839 tot nu. De economische betekenis van die heropening is niet dat er rendement op een pakhuis wordt gemaakt, maar dat een stad besluit dat dit beeldgeheugen het waard is om er permanent ruimte, energie en vakmensen voor vrij te maken. Als je gaat kijken, zie je aan niets dat daar een hele financiële constructie achter zit. En dat is precies de bedoeling.
Bronnen, bijschriften en beeldrechten
