Twee kopers van 300.000 euro per helft krijgen toch geen startersvrijstelling
A en B zijn allebei jonger dan 35 en kopen samen een woning van 600.000 euro. De Belastingdienst laat zien waarom geen van beiden de startersvrijstelling krijgt, en welke tarieven dan gelden.

A en B zijn allebei jonger dan 35 en kopen samen een woning voor 600.000 euro. Beiden worden eigenaar van 50 procent van de onverdeelde eigendom, en ieder betaalt 300.000 euro voor het eigen deel. Toch is de startersvrijstelling in dat geval niet van toepassing. Dit is het voorbeeld dat de Belastingdienst zelf geeft. Voor de vrijstelling telt de waarde van de hele woning, niet het deel dat één persoon verkrijgt. In 2026 mag die waarde niet hoger zijn dan 555.000 euro. Een ander bedrag voor 2027 staat op de pagina’s van de Belastingdienst en de Rijksoverheid niet.
De vrijstelling kent een rij voorwaarden. De koper is meerderjarig en jonger dan 35 jaar op het moment van verkrijging, en dat moment is de ondertekening van de notariële leveringsakte. De koper gaat zelf voor langere tijd in de woning wonen en heeft de vrijstelling niet eerder gebruikt. De waarde in het economisch verkeer is de maximale waarde van de woning op de vrije markt, inclusief aanhorigheden zoals een tuin, schuur of garage. Meestal is dat gelijk aan de koopsom in de koopovereenkomst. Een woning van 560.000 euro valt er dus al buiten. Een eerdere koopwoning is geen belemmering: de woning hoeft niet de eerste koopwoning te zijn.

Wie wel zelf gaat wonen maar niet aan alle voorwaarden voldoet, betaalt 2 procent overdrachtsbelasting. Dat geldt bijvoorbeeld voor een koper van 35 jaar of ouder, of voor een woning boven de waardegrens. Bij kopers samen telt de vrijstelling voor ieder afzonderlijk. Is één van beiden 35 jaar of ouder, dan betaalt die persoon 2 procent over het eigen deel, en de jongere koper betaalt over het eigen deel niets, mits die aan de andere voorwaarden voldoet. Wie zelf gaat wonen, mag er ook voor kiezen om in plaats van de vrijstelling het lage tarief van 2 procent te nemen. Dan blijft de vrijstelling beschikbaar voor een volgende woning, mits de koper dan nog jonger is dan 35 jaar en aan de dan geldende voorwaarden voldoet.
Gaat de koper niet zelf wonen, dan is het tarief hoger. Sinds 1 januari 2026 is het 8 procent voor een woning die wordt verhuurd, als vakantiewoning dient of voor een kind wordt gekocht. Omdat de vrijstelling om een hoofdverblijf draait, kan dat maar één woning zijn. Tweede woningen en vakantiehuizen vallen daarom ook onder 8 procent, ook als ze niet worden verhuurd. Het algemene tarief van 10,4 procent geldt voor alle andere onroerende zaken, zoals percelen onbebouwde grond en bedrijfspanden. Een garage bij het huis die niet gelijk met de woning is gekocht, valt er ook onder.
Wat bij de woning hoort, is dus geen detail. De Belastingdienst rekent tot de aanhorigheden onder meer een tuin, garage, schuur, serre, aanbouw of uitbouw en tuinhuis. Een garage hoort bij de woning als die deel uitmaakt van hetzelfde gebouwencomplex, bijvoorbeeld een flat met onderin een garage. Ligt de garage op een ander perceel, dan geldt toch 2 procent als woning en garage naast elkaar liggen en als één geheel worden gezien. Wie een tuin, garage of schuur later koopt dan de woning, betaalt daarover 10,4 procent. Er is ook een antimisbruikbepaling: wie binnen 12 maanden nog een onroerende zaak verkrijgt die bij de woning hoort, moet de waarden bij elkaar optellen.
Een aantal situaties heeft een eigen regel. Wie de woning verbouwt na de overdracht, houdt recht op de vrijstelling als hij er daarna voor langere tijd zelf gaat wonen. Beschikt iemand al vóór de overdracht over de woning, bijvoorbeeld om te klussen, dan kan sprake zijn van economische eigendom, behalve als de leveringsakte binnen 6 maanden passeert. Wordt een deel van de woning verhuurd, dan geldt de vrijstelling niet voor dat deel. Verhuurt iemand maar 10 procent en bewoont hij zelf 90 procent of meer, dan mag de vrijstelling voor de hele woning gelden. Bij een bedrijfspand met woonbestemming geldt de vrijstelling voor het woongedeelte, binnen de waardegrens, en over de rest van het pand is het 10,4 procent.
Bij al deze tarieven hoort een verklaring. De koper verklaart dat hij zelf voor langere tijd in de woning gaat wonen. Die verklaring is vaak al opgenomen in de leveringsakte die de notaris opstelt, en het kan ook met een losse Verklaring overdrachtsbelasting startersvrijstelling. De ondertekende verklaring moet vóór de overdracht in het bezit zijn van de notaris. Ook voor het lage tarief van 2 procent is zo’n verklaring nodig, omdat dat tarief lager is dan het standaardtarief van 10,4 procent.
In 2027 verandert er één tarief, als het plan doorgaat. Het kabinet wil de overdrachtsbelasting voor een woning waar de koper niet zelf gaat wonen verlagen van 8 naar 7 procent, vanaf 1 januari 2027. De Tweede Kamer heeft het Belastingplan 2027 goedgekeurd, maar de plannen zijn pas definitief als de Eerste Kamer ze goedkeurt. De Eerste Kamercommissie voor Financiën houdt op 24 november 2026 de technische briefing. Het plan beschrijft voor kopers die zelf gaan wonen de bestaande situatie, 2 procent en vrijstelling tussen 18 en 35 jaar, en noemt voor hen geen wijziging.
Overdrachtsbelasting bij een koopwoning
Startersvrijstelling: 18 tot 35 jaar, zelf wonen, waarde van de woning in 2026 maximaal 555.000 euro
2 procent: zelf wonen zonder vrijstelling, met een verklaring bij de notaris
8 procent: woning waar de koper niet zelf woont (kabinet wil 7 procent vanaf 2027)
10,4 procent: grond, bedrijfspanden en later gekochte garage of schuur
Een waardegrens voor 2027 staat niet op de geraadpleegde pagina’s